Zanieczyszczenie PFAS a zdrowie

Substancje per- i polifluoroalkilowe, czyli w skrócie PFAS, określa się jako „wieczne chemikalia”, ponieważ ich rozkład w środowisku może trwać tysiąc lat, a nawet dłużej. Rośnie liczba wyników badań naukowych łączących je ze zwiększonym ryzykiem poważnych skutków zdrowotnych.

Wśród schorzeń wynikających z ekspozycji na „wieczne chemikalia” wymienia się raka nerki i jądra, choroby wątroby, wyższy poziom cholesterolu, powikłania sercowo-naczyniowe, osłabioną odpowiedź immunologiczną, choroby tarczycy, zaburzenia hormonalne, obniżoną płodność, a także ryzyko i komplikacje dla matek oraz noworodków.

PFAS trafiają do środowiska w wyniku procesów przemysłowych. Można je również znaleźć na patelniach nieprzywierających, w opakowaniach spożywczych, kosmetykach, pestycydach, wodoodpornej odzieży oraz wielu innych produktach używanych na co dzień. Mogą gromadzić się w naszym organizmie, wpływając na zdrowie obecnych i przyszłych pokoleń.

 

Zanieczyszczenie PFAS: ryzyko dla zdrowia i ogromne koszty

„Wieczne chemikalia” nie tylko stwarzają zagrożenie dla naszego zdrowia, ale także ogromnie obciążają finansowo i systemowo całe społeczeństwo. Około 23 tysięcy miejsc w całej Europie jest skażonych PFAS, a 12,5 miliona Europejek i Europejczyków żyje w okolicach, w których woda pitna nosi ślady zanieczyszczenia tymi związkami.

Raport Komisji Europejskiej z 2026 roku szacuje całkowite koszty społeczne, w tym uwzględniające wydatki na zdrowie i rekultywację zanieczyszczonych terenów, na prawie 440 miliardów euro do 2050 roku, jeśli nie zostaną podjęte środki ograniczające stosowanie PFAS. Ta kwota obejmuje jedynie koszty dotyczące zdrowia ludzi, związane z substancjami, które już są regulowane (PFOA, PFOS, PFHxS i PFNA) – co oznacza, że rzeczywiste koszty zdrowotne całego zanieczyszczenia PFAS są prawdopodobnie dużo wyższe.  Raport szacuje również, że całkowite wycofanie PFAS doprowadziłoby do spadku kosztów opieki zdrowotnej z około 39,5 miliarda euro rocznie w 2024 roku do około 0,5 miliarda euro rocznie do 2040 roku.

W ramach projektu Forever Pollution obliczono, że jeśli nic nie zostanie zrobione, by przeciwdziałać zanieczyszczeniu PFAS, koszty oczyszczania środowiska z tych substancji sięgną 100 miliardów euro rocznie. Czyli przez 20 lat koszt ten przekroczy 2 biliony euro. 2 biliony euro.

 

 

Zanieczyszczenie PFAS musi być zwalczane na poziomie europejskim

Wyrywkowe podejście nie rozwiąże problemu nieuznającego granic zanieczyszczenia. W reakcji na ten kryzys oraz w celu ochrony ludzi i środowiska we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej konieczne są ambitne i uzupełniające się na poziomie unijnym oraz krajowym działania.

Propozycja ograniczenia PFAS w UE w 2023 roku, stosująca rozporządzenie REACH, a przedstawiona przez Niemcy, Holandię, Danię, Norwegię i Szwecję, i obecnie rozpatrywana przez Europejską Agencję Chemikaliów (ECHA), musi mieć charakter zapobiegawczy i opierać się na nauce, musi być też niezależna od przemysłu. Ponadto, ponieważ PFAS są stosowane w wielu produktach podlegających innym regulacjom Unii Europejskiej, trzeba wzmocnić przepisy dotyczące stosowania pestycydów, biocydów oraz środków farmaceutycznych i w ten sposób skutecznie wyeliminować wszystkie źródła „wiecznych chemikaliów”.

W celu ochrony zdrowia HEAL wzywa do wprowadzenia ogólnoeuropejskiego ograniczenia PFAS najpóźniej do 2030 roku, obejmującego:

  • wszystkie obecnie nieregulowane środki PFAS, w tym fluoropolimery;
  • zakres produkcji i użytkowania we wszystkich sektorach;
  • wyjątki dopuszczalne wyłącznie w przypadku zastosowań niezbędnych dla zdrowia, bezpieczeństwa lub funkcjonowania społeczeństwa, o ile nie istnieją bezpieczne alternatywy.  Wszystkie odstępstwa muszą być ograniczone czasowo i regularnie weryfikowane;
  • ścisłe zarządzanie ryzykiem (oznakowanie, monitorowanie, raportowanie) dla zastosowań chronionych.

Szybkie wprowadzenie tych zaleceń pozwoli zarówno na ograniczenie szkodliwych substancji w naszym życiu i środowisku, jak i poprawę zdrowia ludzi.

Powiązane wpisy