Polska wśród państw najbardziej narażonych w Europie na skutki zmiany klimatu

Polska należy do państw najbardziej narażonych w Europie na skutki zmiany klimatu, zwłaszcza w obszarze zdrowia publicznego, dlatego pilnie należy podjąć kroki w celu minimalizacji tego ryzyka.

Health and Environment Alliance (HEAL) wraz z projektem Horizon Europe CATALYSE, w partnerstwie z Polskim Towarzystwem Alergologicznym (PTA) oraz Instytutem Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej (IPPEZ) zorganizowały webinar pt. Wzmacnianie odporności na skutki zmiany klimatu w Polsce: rola sektora zdrowia (Strengthening climate resilience in Poland: the role of the health sector).

Webinar , który odbył się 12 maja otworzyło przemówienie europosła Adama Jarubasa, szefa komisji ds. zdrowia (SANT) Parlamentu Europejskiego. „Kryzys klimatyczny to kryzys zdrowotny. Ochrona zdrowia wszystkich obywateli powinna stanowić centralny punkt naszych działań – zarówno na szczeblu UE, jak i w Polsce, na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym” – powiedział.

Wskazał, że w Polsce zagrożenia środowiskowe dla zdrowia są szczególnie dotkliwe, a połączenie zanieczyszczenia powietrza i wysokich temperatur prowadzi do wzrostu śmiertelności wśród osób cierpiących na choroby układu krążenia lub układu oddechowego. Dlatego – podkreślił Jarubas – polityka klimatyczna ukierunkowana na zdrowie nie jest obciążeniem, lecz najbardziej opłacalną strategią długoterminową.

Swoje prezentacje przedstawili najwyższej klasy eksperci zajmujący się klimatem oraz bezpieczeństwem środowiskowym w Europie. Prof. Cathryn Tonne, epidemiolożka środowiskowa i koordynatorka projektu CATALYSE, dyrektorka regionalna Lancet Countdown Europe oraz dr Hedi Krit badaczka z zespołu Lancet Countdown Europe przedstawiły kluczowe wskaźniki dla Europy z najnowszego raportu The Lancet Countdown, ogłoszonego na przełomie kwietnia i maja. Według raportu, w całej Europie, z szczególnie w regionie środkowo-wschodnim, znacząco wzrosła śmiertelność przypisywana falom upałów, jak i zagrożenia wynikające z rozprzestrzeniania się chorób tropikalnych (takich jak Denga, Zika czy Chikungunya).

Tonne wśród kluczowych wniosków z najnowszego raportu wymieniła wynikające ze zmiany klimatu rosnące koszty zdrowotne i wzrost ryzyk dla zdrowia, utrzymującą się zależność kontynentu do paliw kopalnych, jak i brak przywództwa, które mogłoby postawić zdrowie w centrum starań o przyszłość.

Krit odniosła się bezpośrednio do sytuacji w Polsce. Jak powiedziała, oprócz wskazanych wcześniej zagrożeń wynikających z rosnących temperatur oraz coraz częstszych przypadków dotychczas niespotykanych chorób, notuje się wzrost liczby zgonów przypisywanych zanieczyszczeniu powietrza, jak i wzrost emisji i szkód środowiskowych z samego sektora zdrowia. Tu zalecenia dotyczyły ochrony grup najbardziej wrażliwych na złej jakości powietrze, szczególnie osoby starsze i dzieci, systemowego przygotowania na choroby zakaźne roznoszone przez komary, jak i wreszcie wsparcia transformacji energetycznej w kierunku przejścia na energię ze źródeł odnawialnych.

Prof. Niheer Dasandi z Uniwersytetu z Birmingham, pracujący przy projekcie CATALYSE, pokazał jak dane o wpływie zmiany klimatu na zdrowie przekładane są na nowe polityki. Podkreślił, że największe wyzwanie w odniesieniu do Polski stanowi eksploatacja węgla, ponieważ jest to jedyny kraj UE, który nie ma jasno określonej daty odejścia od stosowania tego surowca. Zauważył, że bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na zmianę polityczną, było zaangażowanie organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego, które zwracało uwagę na koszty zdrowotne spalania węgla.

Prof. Bolesław Samoliński, lekarz i specjalista ds. zdrowia publicznego z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego związany z inicjatywą Lekarze dla Klimatu przypomniał, że zanieczyszczenie powietrza, zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności są ze sobą bardzo ściśle powiązane. „My jako lekarze jesteśmy bardzo zaniepokojeni tym, co się dzieje, ponieważ wszytkie te trzy czynniki są antropogeniczne, czyli to człowiek zdecydował o tym, co dzieje się w tych obszarach i ponosi za to stuprocentową odpowiedzialność” – mówił.

Według niego system ochrony zdrowia w Polsce już zaczął reagować na sytuację zewnętrzną, m.in. w obszarze jakości powietrza, jak i szkoleniu specjalistów z zakresu zdrowia publicznego oraz wpływu środowiska na zdrowie człowieka. Wskazał jednocześnie, że sam system ochrony zdrowia jest tylko odbiorcą zdarzeń zewnętrznych, notuje wyższą liczbę pacjentów gabinetów pulmonologicznych lub kardiologicznych w przypadku zwiększonego zanieczyszczenia powietrza czy fal upałów.

Dr Dorota Jarosińska, specjalistka ds. zdrowia środowiskowego, kierowniczka programu Środowisko życia i pracy w Światowej Organizacji Zdrowia, pokazała jakie działania WHO podejmuje w celu zmniejszenia wpływu zmiany klimatu oraz zanieczyszczenia środowiska. Wytyczne i narzędzia tej agencji ONZ stały się punktem odniesienia do formułowania polityk klimatycznych Unii Europejskiej.

Odbyła się ponadto dyskusja panelowa z udziałem Kamili Kadzidłowskiej z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, prof. Samolińskiego, dr Aleksandry Kaźmierczak z Europejskiego Obserwatorium Klimatu i Zdrowia (Climate-ADAPT) oraz Igora Grzesiaka, reprezentującego Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej (IPPEZ). Uczestnicy rozmawiali o działaniach koniecznych, aby wzmocnić odporność i poprawić adaptację do zmiany klimatu w Polsce, także w kontekście opracowywanego przez Ministerstwo Zdrowia Narodowego Programu Zdrowia.

Spotkanie prowadziły wicedyrektorka Health and Environment Alliance (HEAL) Anne Staufer oraz dyrektorka HEAL Polska Weronika Michalak.