Ponad 100 podpisów środowiska medycznego i naukowego pod wezwaniem do pilnych działań na rzecz czystego powietrza

Ponad 100 osób i instytucji polskiego sektora opieki zdrowotnej wraz z organizacją Health and Environment Alliance (HEAL) wzywa polskie władze do terminowego wdrożenia dyrektywy AAQD, czyli nowych norm jakości powietrza, aby chronić zdrowie Polek i Polaków.

UE przyjęła dyrektywę AAQD w 2024 roku. Ustanawia ona bardziej rygorystyczne, wiążące wartości dopuszczalne dla kluczowych zanieczyszczeń powietrza, w tym cząstek PM2,5 i dwutlenku azotu, które stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia. Nowe normy zaczną obowiązywać od 2030 r. i są bliższe zaleceniom Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

„Zanieczyszczenie powietrza stanowi największe zagrożenie środowiskowe dla zdrowia Polek i Polaków. Powoduje znaczny wzrost liczby przedwczesnych zgonów i zachorowań. Koszty zdrowotne oraz straty wydajności, wynikające ze złej jakości powietrza w Polsce są niedopuszczalnie wysokie. Wzywamy więc polskich decydentów do bezzwłocznego wdrożenia nowej unijnej dyrektywy w sprawie czystego powietrza. Korzyści dla zdrowia będą odczuwalne natychmiast i znacznie przewyższą koszty wdrożenia” – mówi Anne Stauffer, wicedyrektork HEAL.

Polska jest jednym z krajów o najgorszej jakości powietrza w UE. Pomimo stopniowej poprawy skala problemu pozostaje ogromna: około 45 tys. przedwczesnych zgonów rocznie, rosnące obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej oraz miliardowe koszty gospodarcze. W latach 2014–2020 Polska ponosiła rocznie 60 mld euro kosztów związanych ze zdrowiem, wynikających z zanieczyszczenia powietrza. Tempo zmian jest zbyt wolne, aby realistycznie zmniejszyć obciążenia zdrowotne i finansowe.

„Rekordowa liczba polskich organizacji i osób z sektora zdrowia, medycyny i nauki zaangażowała się w walkę o czyste powietrze dla Polski i jednocześnie wyraziła obawy społeczeństwa. Dyrektywa w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy stanowi istotny krok na rzecz poprawy zdrowia publicznego i ma ogromny potencjał w zakresie zmniejszenia szkodliwości oraz zapobiegania chorobom. Władze Polski powinny wysłuchać tych obaw i podjąć pilne działania” – podkreśla Weronika Michalak, dyrektorka HEAL Poland.

Główne źródła zanieczyszczeń to niska emisja z domowych pieców oraz transport, szczególnie NO₂. Polska pozostaje krajem o najwyższych w UE przekroczeniach rakotwórczego benzo(a)pirenu. Zmiana klimatu nie gwarantuje poprawy — nawet przy łagodnych zimach warunki meteorologiczne sprzyjają kumulacji zanieczyszczeń.

Dlatego – aby chronić zdrowie milionów Polaków – HEAL oraz przedstawiciele środowiska medycznego i naukowego, wzywają do pełnej i terminowej transpozycji dyrektywy UE w sprawie jakości powietrza (AAQD), zapewnienia odpowiednich środków krajowych oraz unijnych na działania dotyczące czystego powietrza, oraz wpisania do Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) na kolejne lata międzysektorowych działań na rzecz poprawy zdrowia i jakości powietrza.

Apel sygnatariusze kierują do prezydenta, premiera, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Finansów oraz Sejmu i Senatu RP.