• Facebook
  • Twitter
  • Vimeo
Czyste powietrze dla polski
3
Health & Environment Alliance – HealPolska.pl

Źródła zanieczyszczeń powietrza

Zanieczyszczenia powietrza to wszelkie substancje (gazy, ciecze, ciała stałe), które znajdują się w powietrzu atmosferycznym, ale nie są jego naturalnymi składnikami. Do zanieczyszczeń powietrza zalicza się również substancje będące jego naturalnymi składnikami, ale występujące w znacznie zwiększonych ilościach. Należy również pamiętać, że smog to połączenie mgły i zanieczyszczeń pyłowych (ang. smoke – dym + fog – mgła), natomiast w wielu przypadkach zanieczyszczenia powietrza mogą być niewidoczne gołym okiem. Dlatego tak ważne jest sprawdzanie jakości powietrza, np. na stronie Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska.

Fatalny stan powietrza w Polsce (w Unii Europejskiej tylko Bułgaria i Rumunia mają powietrze równie złej jakości) jest spowodowany przez spalanie węgla i innych paliw kopalnych. Warto pamiętać, że efektem procesu spalania są nie tylko groźne dla zdrowia zanieczyszczenia powietrza, ale również dwutlenek węgla odpowiedzialny za globalne ocieplenie i zmianę klimatu, która zagraża zdrowiu i życiu obecnych i przyszłych pokoleń. Źródła emisji zanieczyszczeń są różne: od domowych kotłów, poprzez instalacje przemysłowe aż po transport i rolnictwo. Za pewien procent zanieczyszczeń odpowiadają też źródła nieantropogeniczne takie jak wybuchy wulkanów czy burze piaskowe.

NISKA EMISJA

W przypadku Polski zdecydowanie największy problem stanowi tzw. niska emisja, czyli emisja ze źródeł, których wylot spalin znajduje się poniżej 40 metrów nad ziemię, zalicza się tutaj głównie domowe paleniska. Niestety, w Polsce blisko 3,5 miliona domów jest ogrzewanych przez kotły i piece na paliwa stałe, a proceder spalania odpadów i paliw najgorszej jakości jest wciąż powszechny. Dlatego nie dziwi, że według KOBIZE (Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami) to właśnie spalanie węgla, ale także odpadów węglowych takich jak np. muły czy flotokoncentraty, powoduje że za ponad połowę emisji pyłu PM2,5 odpowiadają indywidualne paleniska w gospodarstwach domowych. Pył PM2,5 ma średnicę poniżej 2,5 µm i jest kilkukrotnie mniejszy od średnicy włosa, dzięki czemu może przenikać do układu krwionośnego, a nawet do mózgu powodując nieodwracalne zmiany chorobowe. Również emisja pyłu PM 10 i pyłu całkowitego to w głównej mierze rezultat niskiej emisji. Dodatkowo największa ilość rakotwórczych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) w tym benzo(a)pirenu pochodzi także z domowych pieców i kotłów. Dobra wiadomość jest taka, że problem niskiej emisji stał się w Polsce głośny, a kolejne samorządy podejmują realne działania, żeby go rozwiązać. Kolejne regiony wprowadzają uchwały antysmogowe, a rząd obiecał uregulowanie kwestii jakości paliw stałych i norm dla kotłów na paliwa stałe na poziomie centralnym.

TRANSPORT

Kolejnym ważnym źródłem emisji jest transport. W Polsce samochód to nadal symbol prestiżu, a nie źródło spalin, hałasu, wypadków i stresu. Brakuje ambitnych polityk transportowych promujących transport publiczny, a ograniczających ilość samochodów chociażby w centrach miast. Znamienne jest to, że w Polsce na 1000 mieszkańców przypada 539 aut – to więcej niż w Niemczech, Francji czy Wielkiej Brytanii , dla porównania – jeżeli chodzi o liczbę lekarzy na 1000 mieszkańców to w Polsce jest ich najmniej w całej Unii Europejskiej. A transport odpowiada za największą część emisji tlenków azotu (powyżej 30%) i za znaczną część pyłu całkowitego (blisko 20%) i jest główna przyczyną powstawania tzw. smogu letniego (typu Los Angeles). W słoneczne dni związki chemiczne zawarte w spalinach samochodowych ulegają przekształceniu w ozon, które przygruntowa postać jest bardzo szkodliwa dla zdrowia ludzi, ale także dla funkcjonowania roślin. Warto też pamiętać o tym, że nie tylko spaliny są źródłem pyłu zawieszonego, ale również ścierające się opony i klocki hamulcowe. Dodatkowo biorąc pod uwagę średni wiek samochodów w Polsce, ich stan technicznych i popularność karygodnego procederu jakim jest wycinanie filtrów cząstek stałych z samochodów napędzanych silnikiem Diesla należy uznać, że działania na rzecz ograniczenia liczby samochodów i ich emisyjności powinny należeć do priorytetów w walce o czyste powietrze.

ENERGETYKA WĘGLOWA

Spośród źródeł przemysłowych największą uwagę zwraca energetyka oparta na węglu. W naszym kraju nadal ponad 85% energii pozyskuje się z węgla. Co ważne polska flota węglowa jest przestarzała, a średni wiek elektrowni wynosi ok. 40 lat. Często mówi się o tym, że elektrownie muszą przestrzegać restrykcyjnych norm emisyjnych narzuconych unijnymi dyrektywami, rzadko pamięta się jednak, że na 45 polskich elektrowni aż 36 korzysta z tzw. derogacji, czyli pozwolenia na ponadnormatywne emitowanie zanieczyszczeń. Co więcej nawet nowoczesne elektrownie węglowe emitują pewną pulę zanieczyszczeń powodując w całym swoim okresie funkcjonowania poważne skutki zdrowotne. Przykładowe obliczenia dla niewielkiej (500 MW) elektrowni, która miała powstać w Łęcznej na Lubelszczyźnie pokazały, że zastosowanie nowych technologii nie uchroni mieszkańców przed blisko 500 przedwczesnymi zgonami czy ponad dwoma tysiącami przypadków zapalenia oskrzeli u dzieci podczas całego okresu funkcjonowania elektrowni. A obliczenia bazujące na obecnych emisjach wykazały, że energetyka węglowa powoduje 22 900 przedwczesnych zgonów w całej Unii Europejskiej, z czego blisko 6 tysięcy w samej Polsce. W skali Polski to właśnie energetyczne spalanie paliw jest głównym źródłem emisji dwutlenku siarki, istotnym źródłem emisji tlenków azotu (niewiele mniejszy udział niż transport), a także niezwykle szkodliwej dla zdrowia rtęci (elektrownie węglowe są jej największym źródłem w UE, a do tej pory rtęć nie była objęta standardami emisyjnymi). Niepokojące jest to, że przy znajomości skutków zdrowotnych i środowiskowych energetyki węglowej polski rząd planuje budowę kolejnych bloków opalanych tym paliwem, jednocześnie blokując rozwój przyjaznej zdrowiu energetyki odnawialnej. Należy pamiętać, że decyzja o budowie nowej elektrowni węglowej podjęta dzisiaj będzie wpływać na zdrowie i życie kilku kolejnych pokoleń.

SPALANIE WĘGLA SZKODZI ZDROWIU

Wiele badań naukowych potwierdza bezpośredni wpływ zarówno krótko-, jak i długo- trwałej ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza na zwiększoną zapadalność na wiele chorób, a także na ryzyko wystąpienia przedwczesnego zgonu. Więcej na temat skutków zdrowotnych oddychania zanieczyszczonym powietrzem znajduje się pod linkiem.