• Facebook
  • Twitter
  • Vimeo
Czyste powietrze dla polski
3
Health & Environment Alliance – HealPolska.pl

Źródła zanieczyszczeń powietrza

Zanieczyszczenia powietrza to wszelkie substancje (gazy, ciecze, ciała stałe), które znajdują się w powietrzu atmosferycznym, ale nie są jego naturalnymi składnikami. Do zanieczyszczeń powietrza zalicza się również substancje będące jego naturalnymi składnikami, ale występujące w znacznie zwiększonych ilościach.

Za fatalny stan powietrza w Polsce odpowiedzialne są niska emisja, czyli spalanie paliw stałych w domowych instalacjach grzewczych, transport, energetyka przemysłowa oparta na węglu, rolnictwo. Zanieczyszczenia powietrza mogą powodować także źródła naturalne, niewystępujące bezpośrednio w Polsce, takie jak wybuchy wulkanów czy burze piaskowe. Mogą być one jednak unoszone w powietrzu i transportowane na setki, a nawet tysiące kilometrów.

Wiele badań naukowych wyraźnie potwierdza bezpośredni wpływ długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza na zwiększoną zapadalność na choroby płuc i serca, takich jak przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedma płuc, nowotwór płuc, zawał mięśnia sercowego, niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca czy arytmia. Dzieci i osoby starsze oraz pacjenci cierpiący z powodu współistniejących schorzeń są jeszcze bardziej narażeni na pogorszenie stanu zdrowia oddychając zanieczyszczonym powietrzem. Badania wskazują, że narażenie na wysokie stężenia pyłu zawieszonego może prowadzić również do niskiej wagi urodzeniowej dzieci oraz do przedwczesnych porodów.

Ostatnie lata to próba powrotu do rozwoju energetyki węglowej, zarówno w Polsce, jak i za granicą – mimo wysiłków naukowców i ekologów apelujących o odchodzenie w stronę bardziej ekologicznych i efektywnych źródeł energii. W krajach Unii Europejskiej planowana jest budowa pięćdziesięciu nowych elektrowni, z czego dziesięciu w Polsce. Należy jednak pamiętać, że emisje pochodzące ze spalania węgla w elektrowniach przyczyniają się do pogorszenia i tak bardzo już złej jakości powietrza w Polsce.

Jednocześnie, jak informuje GIOŚ, „główną przyczyną emisji gazów i pyłów do atmosfery jest brak znaczących zmian w strukturze zużycia nośników energii w Polsce. Podstawowym nośnikiem energii pierwotnej w gospodarce narodowej nadal pozostaje węgiel kamienny (51% energii nieodnawialnej)”.

Niska emisja, czyli spalanie paliw stałych (głównie węgla) w domowych instalacjach grzewczych jest źródłem wielu zanieczyszczeń powietrza, m.in. pyłów PM oraz trwałych zanieczyszczeń organicznych, np. HCB, PCDD czy WWA. W raporcie Europejskiej Agencji Środowiska „Air quality in Europe – 2012 report” podano, że 21% ludności miast europejskich w 2010 r. było narażonych na nadmierne stężenia pyłu zawieszonego PM10, który jest jednym z najważniejszych zanieczyszczeń pod względem szkodliwości dla zdrowia ludzkiego występujących w powietrzu. Z raportu wynika również, że liczba osób narażonych na nadmierne stężenie pyłu PM2,5, a także benzo(a)pirenu (BaP) sięgała aż do 30% ludności miast europejskich.

Główną przczyną zanieczyszczenia pyłem zawieszonym powietrza w Krakowie, trzecim najbardziej zanieczyszczonym miastem Unii Europejskiej,  są piece na paliwa stałe (a więc głównie węgiel i drewno). W przypadku pyłów o większej średnicy to aż 42% (34% w przypadku pyłów o średnicy mniejszej). Piece na paliwa stałe odpowiadają za aż 68% zanieczyszczenia rakotwórczym benzo[a]pirenem.

Natomiast jedną trzecią emisji tlenków azotu i połowę wszystkich emisji tlenków siarki generuje energetyka węglowa. Przyczynia się to do powstawania pyłu wtórnego, w tym pyłu PM2.5, który jest bardzo szkodliwy dla zdrowia człowieka.

Spośród przeanalizowanych w 2011r. przez Europejską Agencję Środowiska 387 miast europejskich, 4 miasta ze Śląska znalazły się wśród 10 najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej, a w sumie aż sześć polskich miast. Istotne jest, że w okolicy tych miast znajdują się elektrownie węglowe podnoszące i tak już wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza, spowodowane m.in. przez spalanie węgla w gospodarstwach domowych czy transport.

Jak dowiedziono w badaniach, w Polsce zanieczyszczenia powietrza spowodowane spalaniem węgla w elektrowniach wywołują rocznie: 3500 przedwczesnych zgonów, 1600 przypadków przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz 800.000 utraconych dni pracy. W promieniu nawet 300 km od elektrowni zwiększa się zapadalność na choroby układu oddechowego i krążenia, takie jak astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc lub nowotwór płuc, a także ryzyko przedwczesnego zgonu z powodu zawału serca czy udaru mózgu.

Zewnętrzne koszty zdrowotne spalania węgla w polskich elektrowniach, czyli koszty obciążające całe społeczeństwo, przekładające się bezpośrednio na straty polskiej gospodarki, wynoszą od 3,0 do 8,2 mld euro, czyli od 12,5 do nawet 34 mld zł rocznie.

Pewien udział w zanieczyszczaniu powietrza ma także komunikacja, głównie transport kołowy. Obliczono, że wraz ze spalinami samochodowymi wydzielana jest znacząca część całkowitej emisji dwutlenku węgla do atmosfery. Ponadto spaliny pojazdów zawierają m.in. tlenki azotu, siarki, związki ołowiu. Transport lotniczy przyczynia się do zanieczyszczania dolnych warstw stratosfery, co niekorzystnie wpływa na stan ozonosfery i może być jedną z przyczyn powstania dziury ozonowej. Nie należy również zapominać o transporcie wodnym, który oprócz powietrza zanieczyszcza również wody.

Szacuje się, że z powodu zanieczyszczeń powietrza w Polsce każdego roku umiera przedwcześnie ponad 40 000 osób.